Xəyallarımız niyə bəzən puç olur?
Hər kəsin xəyalları var, amma niyə hamısı gerçəkləşmir? Xəyallarımızı məhv edən əsl səbəblər nədir və bunu necə dəyişə bilərik? Gəlin ən sadə dillə anlayaq.
Gözlərinizi yumun və bir anlıq düşünün. Uşaq ikən nələr xəyal edirdiniz? Bəlkə kosmonavt olmaq, bəlkə də böyük bir qəsrdə yaşamaq. İndi isə böyümüşük. Yenə də xəyallarımız var. Daha yaxşı bir iş tapmaq, dünyanı gəzmək, yarımçıq qalmış bir kitabı yazmaq…
Amma çox vaxt bu xəyallar elə xəyal olaraq da qalır. Və yavaş-yavaş unudulur. Yəni, bir növ puç olur.
Bəs niyə belə olur? Niyə bəzi insanların xəyalları gerçəkləşir, bizimki isə çox vaxt yarımçıq qalır? Gəlin bunun səbəblərinə hamının, hətta 5-ci sinif uşağının belə başa düşəcəyi qədər sadə dillə baxaq.
1. “Sabah” tələsi: Zamanın görünməz oğrusu
Bizim özümüzə dediyimiz ən böyük yalan budur: “Vaxtım var, onsuz da sabah başlayaram.”
Təsəvvür edin, boş bir otağınız var və ora hər gün kiçik bir kağız parçası atırsınız. Birinci gün o kağız heç gözə dəymir. Beşinci gün yenə çox yer tutmur. Amma bir il sonra otaq elə dolur ki, artıq içəri girmək belə mümkün olmur!
“Sabah” və ya “sonra” deyərək təxirə saldığımız hər iş, o otaqdakı kağızlar kimi yığılır. Və nəhayət o qədər çoxalır ki, artıq heç işə başlamağa gücümüz çatmır. Xəyallarımız isə bu yüklərin altında qalır və “sabah” adlı bu görünməz tələyə düşərək yavaş-yavaş yox olur.
2. Hər şeyin mükəmməl olmasını istəmək
Hamımız istəyirik ki, nə isə bir iş görəndə ən yaxşısı olsun. Bir rəsm çəkəcəksənsə, muzeylik olsun. İdmana başlayırsansa, ilk gündən çempion kimi məşq edəsən.
Amma gəlin bir uşağın yeriməyə necə başladığını xatırlayaq. Uşaq ilk dəfə ayağa qalxanda dərhal qaçırmı? Əlbəttə yox. Yıxılır, yenidən durur, stuldan yapışır, yenə yıxılır. Və o, heç vaxt “mən yıxıldım, deməli heç vaxt yeriyə bilməyəcəyəm” demir.
Biz böyüdükcə isə bu cəsarəti itiririk. Səhv etməkdən qorxuruq. “İlk addımım mükəmməl olmayacaq də” deyə düşünərək, ümumiyyətlə o addımı atmırıq. Unutmayın: Mükəmməl olmaq istəyi xəyalların ən böyük düşmənidir. Pis başlamaq, heç başlamamaqdan həmişə yaxşıdır.
3. “Başqaları nə deyər?” qorxusu
Bəzən içimizdəki xəyalı kimsə eşidər və lağ edər deyə gizlədirik. “Bunu necə edəcəksən?”, “Səndə alınmaz”, “Bu axmaqlıqdır” kimi sözləri eşitməkdən o qədər qorxuruq ki, o xəyaldan imtina edirik.
Amma unuduruq ki, o insanlar bizim həyatımızı yaşamır. Sənin xəyalın sənin ürəyindədir, onların beynində yox. Əslində səs-küylü başqalarının fikri, sənin öz daxili səsini batırır. Öz həyatımızın sükanını başqalarının “nə deyəcəyi” fikrinə təslim edəndə, xəyallarımız bizdən uzaqlaşır.
4. Çox tez nəticə gözləmək tələsi
Təsəvvür edin ki, həyətdə bir alma tumu əkmisiniz. Səhərisi gün oyanıb torpağı qazsaz və “hələ də ağac olmayıb” deyib tumu atsanız, nə olar? Əlbəttə ki, o ağac heç vaxt böyüməz.
Xəyallarımız da məhz belədir. Bir işə başlayanda istəyirik ki, nəticəsi dərhal görünsün. İdmana gedirik, iki gün sonra güzgüyə baxıb dəyişiklik axtarırıq. Kitab oxumağa başlayırıq, bir səhifədən sonra çox şey öyrəndiyimizi hiss etmək istəyirik. Amma böyük xəyallar, eynilə o alma ağacı kimi yavaş-yavaş böyüyür. Səbrimiz tükəndiyi üçün, çox vaxt ən gözəl xəyallarımızı hələ cücərmədən öz əllərimizlə məhv edirik.
5. “Mən onsuz da bacarmaram” deyib təslim olmaq
Bəzən xəyalımıza doğru yola çıxırıq, amma qarşımıza çıxan sadəcə ilk çətinlikdə özümüzə belə deyirik: “Deməli, bu mənlik deyilmiş”, “Mən kifayət qədər ağıllı və ya bacarıqlı deyiləm.”
Halbuki dünyadakı ən uğurlu insanlar heç də həmişə ən ağıllılar və ya ən istedadlılar olmayıb. Onlar sadəcə yıxılanda yenidən ayağa qalxmağı bacaranlardır. Əgər bir oyunda uduzanda o oyunu oynamağı dayandırsan, təbii ki, heç vaxt qalib gələ bilməzsən. Beynimiz bizi yorulmaqdan qorumaq üçün “etmə, alınmayacaq” deyir. Amma biz bu səsə inandıqca, xəyallarımızdan bir addım da uzaqlaşırıq.
6. Uçurumdan tullanmaq istəyi: Hər şeyi bir dəfəyə etməyə çalışmaq
Təsəvvür edin, qarşınızda çox hündür bir dağ var və siz onun ən təpəsinə sadəcə bir addımla çatmaq istəyirsiniz. Təbii ki, bu mümkün deyil, insan sadəcə yıxılıb əzilər. Amma yavaş-yavaş, hər gün bir neçə kiçik pillə ataraq o zirvəyə çox rahatlıqla çıxmaq olar.
Bəzən xəyallarımız o qədər böyük olur ki, haradan başlayacağımızı bilmirik. “Gərək dərhal çoxlu pul qazanım” və ya “Gərək dərhal hər şeyi mükəmməl öyrənim” deyirik. Atdığımız ilk addımın çox kiçik olduğunu düşünüb onu bəyənmədiyimiz üçün ümumiyyətlə həvəsdən düşürük. Halbuki, bir dənə də olsun kərpic qoymadan böyük bir qəsr tikmək olmaz. Ən böyük xəyallar belə, atılacaq ilk kiçik addımdan başlayır.
7. Xəyal qurmaqla xəritə cızmağı səhv salmaq
Çox adam elə bilir ki, nəsə bir şeyi sadəcə dəlicəsinə istəməklə xəyallar gerçəkləşir. Amma xəyal qurmaq – kinotetrda film izləməyə bənzəyir: sən sadəcə oturub beynində gözəl şeylərin necə baş verdiyini izləyirsən.
Təsəvvür edin, bir gəmi kapitanı sadəcə “mən əsrarəngiz bir adaya getmək istəyirəm” deyib sükanı buraxır. O gəmi heç vaxt təsadüfən həmin o gözəl adaya gedib çıxmayacaq; sadəcə dalğaların apardığı hər hansı bir yerdə azacaq. Sizin çox gözəl xəyalınız ola bilər, lakin əlimizdə o adaya çatmaq üçün kiçik bir “xəritəmiz” — yəni planımız — yoxdursa, o xəyal sadəcə oyanana qədər davam edən şirin yuxudan başqa bir şey olmayacaq.
8. Səhv insanlarla eyni qayıqda üzmək
Təsəvvür edin ki, bir qayığa minmisiniz və adaya tərəf irəli getmək istəyirsiniz. Amma qayıqdakı digər üç nəfər avar çəkmək əvəzinə, qayığı deşməyə çalışır və “onsuz da bataçağıq” deyir. Siz təkbaşına nə qədər bütün gücünüzlə avar çəksəniz də, o qayıq böyük ehtimalla batacaq.
Xəyallarımız da tam olaraq belədir. Ətrafımızdakı insanlar bizim gələcəyimizə ən böyük təsiri göstərən qüvvələrdir. Əgər sən hər gün “Nəyinə lazımdır?”, “Boş-boş xəyallarla məşğul olma”, “Bizdə belə şeylər alınmır” deyən insanlarla vaxt keçirirsənsə, istər-istəməz bir müddət sonra o sözlərə inanmağa başlayacaqsan. Xəyallar çox vaxt bizim öz gücsüzlüyümüzdən deyil, ətrafımızdakı insanların “zəhərindən” puç olur.
9. Həmişə “kef” gözləmək: Motivasiya tələsi
Bir çox insan elə bilir ki, uğurlu və xəyallarına çatan adamlar hər səhər yuxudan böyük bir enerji və “gedim dünyanı fəth edim!” həvəsi ilə oyanırlar.
Amma gerçəklik tamamilə fərqlidir. Motivasiya, yəni həvəs, bir kibrit çöpü kimidir: alovlanır, amma qısa müddətdə sönür. Əsl sınaq o kibrit sönəndə başlayır. Əgər bir işə başlamaq üçün həmişə “indi həvəsim yoxdur”, “qoy kefim gəlsin edərəm” deyirsinizsə, o xəyal sizdən hər gün biraz da uzaqlaşır. İdmançı çempion olmaq üçün təkcə həvəsi olanda yox, heç yerindən qalxmaq istəmədiyi yağışlı və soyuq səhərlərdə də məşqə gedir. Çünki xəyalı ayaqda saxlayan həvəs deyil, davamlılıqdır.
10. Səhvləri “yolun sonu” kimi görmək
Hər kəs həyatında heç olmasa bir dəfə sadə bir video-oyunu oynayıb. Oyunda qarşınıza çıxan canavara məğlub olub “öldüyünüz” zaman həmin an pultu kənara atıb, “mən heç vaxt bu oyunu oynaya bilməyəcəyəm, qabiliyyətsizəm!” demirsiniz. Əksinə, gülərək “hə, deməli o canavar yuxarıdan tullanır, gələn dəfə yana qaçmalıyam” deyib yenidən sınayırsınız.
Bəs niyə real həyatda öz xəyallarımız üçün çalışanda kiçik bir səhv edən kimi hər şeyin bitdiyini düşünürük? Səhvlər cəza deyil; onlar sadəcə “bunu növbəti dəfə belə etməməlisən” mesajını verən ən yaxşı müəllimlərdir. Səhv etməkdən qorxan adam əsla doğru yolu tapa bilməz. Özünü kəşf edə bilmədiyi üçün də, xəyallarının necə yox olub getdiyinə sadəcə kənardan tamaşa edər.
Bəs xəyalları necə qurtaraq?
Bütün bunları bilsək belə, xəyallarımızı gerçəkləşdirmək üçün nə etməliyik? Çox sadə bir qayda var:
Xəyalı hədəfə çevirin.
Xəyal səmada uçan bir bulud kimidir. Hədəf isə o buluda çatmaq üçün tikdiyin pilləkəndir.
- Əgər ingilis dili öyrənmək xəyalın varsa, ondan danışmağı dayandır. Bu gün sadəcə 1 dənə yeni söz öyrən. Bəli, sadəcə bir söz.
- Əgər dəniz kənarında ev istəyirsənsə, göyə baxıb xəyal qurmaq əvəzinə, bunun üçün bu gün nə edə biləcəyini düşün.
Xəyallar öz-özünə puç olmur, sadəcə biz onlara gedən yolu tikməkdən yoruluruq.
İndi qərar sənindir: Bu gün öz xəyalın üçün o kiçik, bəlkə də səhvlərlə dolu, amma reallığa aparan ilk addımı atacaqsan, yoxsa yenə “sabah” deyib o görünməz tələyə düşəcəksən?